چهارشنبه, ۰۱ شهریور ۱۳۹۶
»   داروخانه پسوریازیس, داروهای سیستمیک  »   کنترل پلاک های گسترده پسوریازیس با داروی متوترکسات
2,261 بازدید
۱۱ شهریور ۱۳۹۴ , ساعت ۷:۱۲

کنترل پلاک های گسترده پسوریازیس با داروی متوترکسات

متوترکسات (Methotrexate) یکی از موثرترین داروهائی است که بطور شایع برای درمان آرتریت روماتوئید و پسوریازیس شدید به کار می رود. این دارو، یک داروی تضعیف کننده سیستم ایمنی است و بر خلاف داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی و استروئیدی، متوترکسات فقط علائم بیماری را از بین نمی برند بلکه بر روی سیر بیماری نیز تاثیر می گذارد. متوترکسات داروی بسیار موثری است، ولی عوارضی هم دارد که باید بطور جدی مراقب آن ها بود. اگر پلاک های پوستی پسوریازیس بسیار فراگیر و گسترده باشد یا اگر شخص به عارضه روماتیسمی این مرض مبتلا شود بسته به شدت و اهمیت بیماری متخصص شما ممکن است داروی متوترکسات را برای شما تجویز کند.

Methotrexate

شرکت سازنده:

در ۱۹ اکتبر ۲۰۱۱، شرکت ابوت طرح خود را برای جداسازی به دو شرکت بزرگ تجاری مطرح کرد پیش از این شرکت ابوت به صورت تخصصی در محصولات متنوع از جمله دستگاه های پزشکی، تجهیزات تشخیصی و محصولات غذایی کار می کرد.شرکت ابوت در تاریخ ۲ ژانویه، ۲۰۱۳ طرح خود را عملی نمود و بخش دیگر خود را به نام شرکت اب وی (AbbVie) راه اندازی کرد.شرکت اب وی با هدف تولید داروهای بیولوژیک مبتنی بر تحقیق در شیکاگو آمریکا به کار گرفته شد.

20131020_abbvie

مکانیسم اثر متوترکسات:

متوترکسات آنتی متابولیت و آنالوگ اسیدفولیک است که با اتصال به دی هیدروفولات ردوکتاز از احیای دی هیدروفولات به تتراهیدروفولات جلوگیری می کند و در نتیجه باعث مهار ساخت DNA و RNA، تیمیدیلات و پروتئین می شود.

Methotrexate (2)

فارماکوکینتیک:

جذب دارو بسیار متغیر است. از سد خونی- مغزی به مقدار کم عبور می کند. در حالی که پس از تزریق از راه غلاف طناب نخاعی، به راحتی وارد جریان خون مغزی می شود. متابولیسم دارو کبدی است. نیمه عمر نهایی با مقادیر مصرف پایین ۱۰-۳ ساعت و مقادیر بالا ۱۵-۸ ساعت است. زمان لازم برای رسیدن به حداکثر غلظت سرمی بعد از مصرف خوراکی ۲-۱ ساعت و بعد از تزریق عضلانی ۶۰-۳۰ دقیقه می باشد. دفع دارو عمدتاً کلیوی است.

موارد منع مصرف:

مصرف این دارو در بارداری اکیدا ممنوع است. جزء داروهای گروه X است. ممکن است باعث مرگ یا نقص عضو جنین گردد.

در نارسایی سیستم ایمنی، به عنوان داروی ضد نئوپلاسم، ، به عنوان داروی ضد نئوپلاسم، جز در موارد خاص نباید مصرف شود. در درمان موارد غیر نئوپلاسم، در صورت وجود نارسایی ایمنی عیب شدید کار کلیه و کبد و کاهش فعالیت مغز استخوان نباید مصرف شود.

هشدارها:

۱- با توجه به اثرات سرطان زایی بالقوه دارو،مصرف طولانی مدت آن در موارد غیر نئوپلاسم باید با احتیاط فراوان صورت گیرد.
۲- در آسیت، انسداد مجرای گوارش، وجود ترشحات جنب یا صفاق، موکوزیت، زخم گوارشی و کولیت اولسراتیو باید با احتیاط فراوان مصرف شود.
۳- در صورت بروز اسهال یا استئوماتیت اولسراتیومصرف دارو باید قطع شود. همچنین در صورت بروز علایم ریوی ( به خصوص سرفه های خشک و آزار دهنده ) مصرف دارو قطع شود چون خطر مسمومیت ریوی برگشت ناپذیر وجود دارد.
۴- درمان با مقادیر زیاد متوترکسات را نباید آغاز کرد، مگر اینکه لکوورین ( برای جلوگیری عوارض خونی و گوارشی ) در دسترس باشد. همچنین باید لکووین را پس از مصرف متوترکسات تجویز کرد ( نه همزمان ) تا با اثر ضد نئوپلاسم آن تداخل نکند.
۵- درمان نئوپلاسم با متوترکسات را نباید آغاز کرد مگر اینکه کلیرانس کراتینین و غلظت کراتینین سرم در حد طبیعی باشد.

عوارض جانبی:

زخم و خونریزی گوارشی، اسهال، پرفوراسیون گوارشی ( ممکن است کشنده باشد) ، کاهش گلبول های سفید خون، عفونت های باکتریای یا سپتی سمی، کاهش پلاکت های خون، استئوماتیت، زخم، ژنژیویت، فارنژیت، کاهش اشتها، تهوع و استفراغ از عوارض جانبی مهم و نسبتاً شایع متوترکسات می باشند.

مقدار مصرف متوترکسات:

خوراکی :
بزرگسالان : در پسودیازیس یا آرتریت روماتوئید یا آرتریت ناشی از پسوریازیس ابتدا ۵-۵/۲ میلی گرم هر ۱۲ ساعت برای سه نوبت یک بار در هفته، سپس به میزان حداکثر ۲۰-۵/۲ میلی گرم در هفته افزایش می یابد. یا ابتدا ۱۰ میلی گرم یک بار در هفته که حداکثر تا ۲۵ میلی گرم در هفته بر حسب نیاز افزایش می یابد. به دلیل حساسیت به دارو و تفاوت های فردی پیشنهاد شده مقدار مصرف اولیه تست در کمترین میزان داده شود.
کودکان : به عنوان ضد نئوپلاسم mg/m² ۴۰-۲۰ یک بار در هفته مصرف می شود.

تزریقی:
بزرگسالان: در پسوریازیس یا آرتریت روماتوئید از راه عضلانی یا وریدی ۱۰ میلی گرم یک بار در هفته که بر حسب نیاز تا ۲۵ میلی گرم افزایش می یابد.
کودکان : به عنوان ضد نئوپلاسم mg/m240-20 از راه عضلانی یک بار در هفته بکار می رود.
به طور کلی توصیه شده اولین تزریق لکوورین ۴۲-۲۴ ساعت پس از انفوزیون مقادیر زیاد متوترکسات ( یا طی یک ساعت پس از مصرف مقادیر بیش از حد آن ) صورت گیرد. مقدار مصرف لکوورین باید به اندازه ای باشد که غلظت خونی آن مساوی یا بیشتر از مقادیر خونی متوترکسات باشد. مدت زمان تجویز لکوورین بسته به مقدار مصرف متوترکسات و غلظت های پلاسمایی حاصل از آن متغیر است.

ملاحظات اختصاصی:

متوترکسات را میتوان به صورت رقیق نشده و از راه تزریق وریدی یک باره مقادیر زیاد مصرف کرد.
برای انفوزیون وریدی میتوان دارو را با محلول نمکی نرمال تا حجم بیشتری رقیق کرد.
محلولهای بدون محافظ باید طی ۲۴ ساعت بعد از تهیه مصرف شوند.
برای تزریق از راه غلاف طناب نخاعی، فقط از محلولهای بدون محافظ استفاده شود دارو ابتدا با محلول نمکی نرمال رقیق و سپس با محلول رینگر لاکتات رقیقتر میشود، به طوری که غلظت محلول نهایی mg/ml 1 شود.
تنظیم مقدار مصرف در عیب کار کبد یا کلیه، کاهش فعالیت مغز استخوان، آپلازی مغز استخوان، لکوپنی، ترومبوسیتوپنی، یا کم خونی ممکن است لازم باشد.این دارو در عفونت، زخم گوارشی، کولیت اولسراتیو و در بیماران بسیار جوان، سالخورده یا ناتوان باید با احتیاط تجویز شود.
در صورت بروز عوارض گوارشی مصرف دارو ممکن است قطع شود.
بثورات پوستی، قرمزی یا زخم در دهان یا عوارض ریوی ممکن است نشانگر بروز مشکلات وخیم باشند.
غلظت اسید اوریک باید پیگیری شود.
مقدار مصرف و دفع مایعات روزانه بیمار باید پیگیری شود. بیمار باید مقدار زیاد مایع (۳ -۲ لیتر در روز) مصرف کند.
مصرف قرصهای بیکربنات سدیم از ته نشین شدن متوترکسات، به خصوص با مصرف مقادیر زیاد آن، جلوگیری میکند.PH ادرار بالاتر از ۶.۵ نگهداشته شود.اگر غلظت نیتروژن اوره خون ( (BUN معادل mg/dl 30-20 یا غلظت کراتینین سرم معادل mg/dl 2-1.5 باشد باید مقدار مصرف دارو کاهش یابد. اگر غلظت BUN بیش از mg/dl 30 یا غلظت کراتینین سرم بیش از mg/dl 2 باشد باید مصرف دارو قطع شود.
بیمار باید از نظر افزایش غلظت آسپارتات آمینو ترانسفراز، آلانین آمینو ترانسفراز و آلکالین فسفاتاز پیگیری شود زیرا ممکن است این افزایش نشانگر اختلال عملکرد کبدی باشد.در صورت احتمال بلقوه تجمع مایع در فضای سوم (Third Spacing) متوتراکسات نباید مصرف شود.
بیمار باید از نظر بروز خونریزی (به خصوص خونریزی گوارشی) و عفونت تحت مراقبت قرار گیرد.
درجه حرارت بدن هر روز اندازه گیری شود. بیمار باید از نظر بروز سرفه، تنگی نفس و سیانوز تحت مراقبت قرار گیرد.
در صورت مصرف مقادیر زیاد متوترکسات (بیش از ۱۰۰ میلی گرم) مصرف لوکوورین ضروری است.
در صورت بروز ترومبوسیتوپنی تزریقات عضلانی نباید انجام شود.

نکات قابل توصیه به بیمار:

با وجود بروز تهوع و استفراغ مصرف دارو را ادامه دهید. در صورت بروز استفراغ بلافاصله بعد از مصرف دارو فورا به پزشک اطلاع دهید.
مصرف زیاد مایعات دفع ادرار را افزایش داده، از مسمومیت کلیوی جلوگیری میکند و موجب تسهیل دفع اسید اوریک میشود.
از مصرف فرآوردههای حاوی الکل در طی درمان با متوترکسات خودداری کنید.
از بارداری در طول درمان و بلافاصله بعد از آن خودداری کنید. زیرا احتمال سقط جنین یا اختلالات مادرزادی در جنین وجود دارد.
از تماس زیاد با آفتاب خودداری نمایید و در صورت تماس از پمادهای محافظت کننده استفاده کنید.
دهان خود را تمیز نگه دارید تا از عفونت ثانوی حفره دهان جلوگیری شود.
بعد از خاتمه درمان رویش مو مجددا شروع خواهد شد.
از تماس با افراد مبتلا به عفونت خودداری کنید.
بروز هر گونه خونریزی یا کبودی غیز معمول را فورا به پزشک اطلاع دهید.
احتمال بروز و شدت عوارض جانبی، به خصوص مسمومیت کبد، به فواصل زمانی و طول مصرف دارو بستگی دارد.
در تزریق دارو از راه غلاف طناب نخاعی، مقادیر زیادی متوترکسات وارد جریان خون می شود و در بیمارانی که به طورسیستمیک نیز دارو دریافت می کنند برای جلوگیری از سمیت، تنظیم مجدد مقدار مصرف سیستمیک توصیه می شود.
تعداد لکوسیت ها و پلاکت ها ۱۰-۷ روز بعد از تجویز دارو به حداقل می رسد و ۷ روز بعد به میزان طبیعی بر می گردد.
در بیماران مبتلا به آسیت، انسداد مجرای گوارش، وجود ترشحات جنب یا صفاق و عیب کار کلیه مکن است با مقادیر بیشتر و یا مدت زمان مصرف طولانی تر لکوورین لازم باشد، توصیه می شود طول مدت مصرف لکوورین بر اساس غلظت پلاسمایی متوترکسات تعیین گردد.
در درمان پسوریازیس، زمانی که پاسخ بالینی مطلوب به دست آمد توصیه می شود که مقادیر دارو تدریجاً کاهش داده شود و زمان استراحت ( قطع مصرف دارو ) به حداکثر زمانی که پاسخ مناسب را ایجاد کند، افزایش یابد.

مصرف در شیر دهی:

متوترکسات در شیر ترشح میشود. بنابراین به دلیل احتمال وجود عوارض جانبی وخیم، موتاژنیک و کارسینوژنیک بودن دارو برای شیرخوار، باید شیردهی در دوران مصرف دارو قطع شود.

اشکال دارویی:

Injection: 2.5 mg-100 mg
Tablet: 2.5mg

مطالب مرتبط با این نوشته

  • مطالب اخیر